اين كتاب و به اين پيغامبر . و روا بود كه ضمير عابد باشد ( 1 ) الى كلّ واحد منهما ، و روا بود كه الى اقرب المذكورين باشد و آن كتاب است و روا بود كه الى اهمّ المذكورين باشد و اگر چه ابعد باشد ، كما قال : وَإِذا رَأَوْا تِجارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَيْها ( 2 ) . * ( مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَه ) * ، آن را كه متابعت رضاى او كند ، * ( سُبُلَ السَّلامِ ) * . و رضا نقيض سخط باشد و رضا و رضوان مصدر بود من رضى يرضى و از باب اراده باشد ( 3 ) و آن ارادهء خير و ثواب بود . و سخط ارادهء عقاب باشد به مستحقّش و سبل جمع سبيل باشد . و در * ( سُبُلَ السَّلامِ ) * ، چند قول گفتند : يكى آن كه « سلام » نام خداست - جلّ جلاله - في قوله : السَّلامُ الْمُؤْمِنُ ( 4 ) ، بنمايد ايشان را راه خود . آنگه اين بر يك تقدير [ 376 - پ ] باشد از دو : امّا على تقدير دين اللَّه ( 5 ) او دار ثواب اللَّه . و مراد به راه خداى امّا دين اسلام باشد و امّا راه بهشت على حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه و اين قول حسن بصرى است و سدّى . و زجّاج گفت ( 6 ) : مراد به سلام سلامت است يعنى طريق نجات از هر شرّى و رسيدن به هر مرغوبى ( 7 ) و خيرى ، * ( وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِه ) * ، و ايشان را از ظلمت كفر بيرون مىآرد به نور ايمان به دعوت و ترغيب و ترهيب به فرمان او و الطاف او و ايشان را راه مىدهد و هدايت مىكند ( 8 ) و به راه راست و آن راه دين اسلام است كه در او كژى ( 9 ) و اعوجاجى نيست . و معنى هدايت هم آن ( 10 ) باشد كه گفتيم از بيان و نصب ادلَّه و ازاحت علَّت و تمكين و الطاف و توفيق . آنگه به ذكر ترسايان آمد و تكفير ( 11 ) ايشان كرد و به كفر بر ايشان گواهى داد . به

--> ( 1 ) . آج ، لب ، مر : بود . ( 2 ) . سورهء جمعه ( 62 ) آيهء 10 . ( 3 ) . تب ، مر : بود . ( 4 ) . سورهء حشر ( 59 ) آيهء 23 . ( 5 ) . لت : اما على دين خلق اللَّه . ( 6 ) . لت : گفتند . ( 7 ) . وز ، رسيدن هر مرغوبى . ( 8 ) . لت : مىنمايد . ( 9 ) . مر : كسرى . ( 10 ) . تب : همان . ( 11 ) . لت : تكفّر .